15.000 ondernemers
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor een zzp’er?
Schijnzelfstandigheid kan grote gevolgen hebben voor een zzp’er: van forse naheffingen en boetes tot juridische claims op loondoorbetaling bij ziekte. Het risico ontstaat wanneer de Belastingdienst of een rechter vaststelt dat er eigenlijk sprake is van een dienstbetrekking, ondanks de zzp-constructie. In dit artikel vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid en wat je er als ondernemer aan kunt doen.
Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer krijg je er als zzp’er mee te maken?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een zzp’er formeel als zelfstandige werkt, maar de feitelijke werksituatie sterk lijkt op een gewone arbeidsrelatie. De Belastingdienst en rechters kijken niet alleen naar het contract, maar naar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. Denk aan vaste werktijden, instructies van de opdrachtgever en het uitsluitend werken voor één opdrachtgever over een langere periode.
De criteria die daarbij centraal staan, zijn: de aanwezigheid van een gezagsverhouding, de verplichting om persoonlijk arbeid te verrichten en de betaling van loon. Als aan deze drie elementen is voldaan, kan een rechter of de Belastingdienst oordelen dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst, ook al staat dat niet op papier.
Zzp’ers komen hier het vaakst onbewust mee in aanraking wanneer ze langdurig voor één opdrachtgever werken, volledig geïntegreerd zijn in de organisatie van die opdrachtgever of weinig vrijheid hebben in hoe en wanneer ze hun werk uitvoeren.
Welke financiële gevolgen kan schijnzelfstandigheid hebben voor een zzp’er?
De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid kunnen aanzienlijk zijn. De Belastingdienst kan besluiten tot naheffingen van loonbelasting en sociale premies, met terugwerkende kracht over meerdere jaren. Daarbij kunnen boetes worden opgelegd en kunnen eerder genoten fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling, worden teruggevorderd.
Wat dit extra ingrijpend maakt, is de mogelijke terugwerkende kracht. Correcties kunnen soms meerdere jaren teruggaan, waardoor een zzp’er plotseling wordt geconfronteerd met een grote financiële claim die lastig op te vangen is.
Naast de directe belastingclaims kan ook de opdrachtgever aansprakelijk worden gesteld voor niet-afgedragen loonheffingen. Dat kan de zakelijke relatie ernstig onder druk zetten of zelfs beëindigen, met inkomensverlies als direct gevolg.
Wat zijn de juridische risico’s van schijnzelfstandigheid voor opdrachtnemers?
Wanneer achteraf wordt vastgesteld dat er sprake was van een arbeidsrechtelijke relatie, heeft dat ook juridische gevolgen voor de zzp’er zelf. De opdrachtnemer kan aanspraak maken op rechten die normaal gelden voor werknemers, zoals loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming. Dat klinkt als een voordeel, maar het kan ook betekenen dat de opdrachtgever bedragen terugvordert of de samenwerking anders inricht.
De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) speelt hierin een belangrijke rol. Deze wet regelt hoe arbeidsrelaties worden beoordeeld en legt verantwoordelijkheid bij zowel opdrachtgever als opdrachtnemer. Daarnaast is de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (WTTA) relevant voor situaties waarin zzp’ers via platforms of tussenpartijen worden ingezet.
Praktisch gezien betekent dit dat een zzp’er die als schijnzelfstandige wordt aangemerkt, in een juridisch grijs gebied terechtkomt. De bescherming die je als werknemer zou hebben, is er niet altijd volledig, terwijl de vrijheid van een echte zelfstandige ook wegvalt.
Hoe herken je als zzp’er of jouw situatie een risico op schijnzelfstandigheid oplevert?
Er zijn concrete signalen die aangeven dat een werksituatie risicovol kan zijn. Een sterke gezagsverhouding is het belangrijkste signaal: krijg je instructies over hoe, wanneer en waar je je werk uitvoert? Dan lijkt de relatie meer op een dienstverband dan op een vrije opdrachtrelatie.
Andere signalen zijn:
- Je werkt al langere tijd uitsluitend voor één opdrachtgever
- Je gebruikt de materialen, systemen of werkplek van de opdrachtgever
- Je bent volledig geïntegreerd in het team en de processen van de organisatie
- Je kunt het werk niet uitbesteden aan iemand anders
- Je tarief lijkt sterk op een salaris in plaats van een marktconform uurtarief
Werk je voor meerdere opdrachtgevers tegelijk, gebruik je eigen middelen en bepaal je zelf hoe je je opdrachten invult? Dan is de kans op schijnzelfstandigheid een stuk kleiner. Eerlijke zelfreflectie op deze punten geeft al een goed beeld van waar je staat. Met de zelfstandigentoets om schijnzelfstandigheid te voorkomen kun je jouw situatie concreet in kaart brengen.
Wat kun je doen om jezelf als zzp’er te beschermen tegen de gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Er zijn praktische stappen die je kunt nemen om het risico op schijnzelfstandigheid te beperken. Het begint bij duidelijke, schriftelijke overeenkomsten die de zelfstandige aard van de samenwerking vastleggen. De Belastingdienst biedt modelovereenkomsten aan die je als basis kunt gebruiken. Deze overeenkomsten zijn goedgekeurd en geven meer zekerheid over de beoordeling van de arbeidsrelatie.
Diversificatie van opdrachtgevers is een andere belangrijke maatregel. Wie voor meerdere opdrachtgevers werkt, laat daarmee in de praktijk zien dat er sprake is van echte zelfstandigheid. Dat is niet alleen goed voor je financiële spreiding, maar ook voor je positie bij een eventuele beoordeling door de Belastingdienst.
Daarnaast is het verstandig om na te denken over je financiële vangnet. Als je situatie ooit ter discussie komt te staan en je inkomen wegvalt, heb je een buffer nodig. Een AOV biedt hierbij uitkomst. Bij SharePeople werkt dat via een innovatief systeem van crowdsurance: gezonde ondernemers doneren maandelijks aan collega’s die tijdelijk niet kunnen werken door ziekte. Gedurende de eerste twee ziektejaren bestaat het inkomen volledig uit deze donaties. Na een wachttijd van twee maanden vindt de daadwerkelijke uitbetaling plaats in de derde maand, waarna het inkomen eventueel kan worden aangevuld met een groepsverzekering. Zo heb je een concreet vangnet, ook als je werksituatie onverwacht verandert.
Schijnzelfstandigheid is een risico dat veel zzp’ers onderschatten, maar met de juiste voorbereiding en een helder inzicht in je eigen werksituatie kun je jezelf goed beschermen. Zorg voor goede contracten, werk waar mogelijk voor meerdere opdrachtgevers en regel je financiële zekerheid, zodat je ook bij inkomensverlies niet direct in de problemen komt. Wil je weten hoe een AOV jouw situatie kan versterken? Bereken dan je mogelijkheden.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies.
