± 14.000 ondernemers
Waarom is schijnzelfstandigheid een probleem voor de verzekeringssector?
Schijnzelfstandigheid is een probleem voor de verzekeringssector omdat het de grens tussen werknemer en zelfstandige vervaagt, waardoor onduidelijk wordt wie verantwoordelijk is voor inkomensbescherming. Zzp’ers die feitelijk als werknemer functioneren, kunnen in een kwetsbare positie terechtkomen: hun AOV is mogelijk niet geldig, terwijl ze ook geen werknemersbescherming genieten. De vragen hieronder geven inzicht in de gevolgen en in wat je eraan kunt doen.
Wat is schijnzelfstandigheid en waarom staat het nu zo in de spotlight?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. Denk aan een zzp’er die exclusief voor één opdrachtgever werkt, vaste werktijden heeft en inhoudelijk wordt aangestuurd. Juridisch is die persoon zelfstandige, maar feitelijk is er sprake van een dienstverband.
Het onderwerp staat in 2024 en 2025 volop in de schijnwerpers omdat de Belastingdienst per 1 januari 2025 actief is begonnen met handhaven. Het eerder ingestelde handhavingsmoratorium is opgeheven, wat betekent dat zowel zzp’ers als opdrachtgevers nu daadwerkelijk geconfronteerd kunnen worden met naheffingen, boetes en herclassificatie van de arbeidsrelatie.
Voor opdrachtgevers brengt dit risico’s mee op het gebied van loonheffingen en sociale premies. Voor zelfstandigen zelf heeft het directe gevolgen voor hun fiscale positie én voor de geldigheid van hun verzekeringen.
Hoe raakt schijnzelfstandigheid de verzekeringssector specifiek?
De verzekeringssector heeft te maken met een fundamenteel probleem: verzekeringsproducten zijn gebouwd op duidelijke categorieën, werknemer of zelfstandige. Schijnzelfstandigheid creëert een grijs gebied dat verzekeraars moeilijk kunnen inprijzen en beoordelen.
Bij de acceptatie van een AOV gaan verzekeraars ervan uit dat de aanvrager daadwerkelijk zelfstandig ondernemer is. Als achteraf blijkt dat de arbeidsrelatie kenmerken had van een dienstverband, ontstaan er vragen over de geldigheid van de polis. Was de verzekerde wel de juiste doelgroep? Klopt de risicoklasse?
Daarnaast speelt de vraag wie verantwoordelijk is voor inkomensbescherming. Een werknemer valt onder de Ziektewet en de WIA. Een zelfstandige moet dit zelf regelen. Bij schijnzelfstandigheid valt iemand formeel buiten de werknemersbescherming, maar kan ook de zelfstandigenverzekering ter discussie worden gesteld. Dat is precies het gevaarlijke midden waar veel mensen onbewust in zitten.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor de AOV van een zzp’er?
Als de Belastingdienst of een rechter achteraf oordeelt dat er sprake was van een dienstverband, kan dit directe gevolgen hebben voor een lopende AOV. De verzekering is immers afgesloten op basis van de status als zelfstandige. Als die status wordt betwist, kan de verzekeraar stellen dat de polis niet van toepassing is op de situatie.
Concreet betekent dit dat een zzp’er die arbeidsongeschikt raakt, mogelijk geen uitkering ontvangt terwijl hij maandelijks premie heeft betaald. Dat is een pijnlijke situatie, zeker omdat arbeidsongeschiktheid al financieel ingrijpend is.
Bovendien kan een herclassificatie tot werknemer betekenen dat de zelfstandige alsnog loonheffingen en premies moet afdragen over de afgelopen jaren, terwijl er tegelijkertijd geen recht bestaat op de bijbehorende werknemersverzekeringen. De kwetsbare positie zit hem dus in het feit dat je aan twee kanten buiten de boot kunt vallen.
Waarom vergroot schijnzelfstandigheid de kloof tussen bescherming en onbeschermd werken?
De onzekerheid rondom arbeidsrelaties leidt tot een groeiende groep werkenden die tussen twee systemen valt. Werknemers zijn beschermd via sociale verzekeringen. Echte zelfstandigen kunnen zich verzekeren via een AOV. Maar wie in het grijze gebied zit, heeft vaak noch het een, noch het ander goed geregeld.
Dit is niet alleen een individueel probleem. Wanneer een grote groep werkenden zonder adequate inkomensbescherming ziek wordt, heeft dat ook maatschappelijke gevolgen. Zij kunnen een beroep doen op bijstandsregelingen of andere publieke voorzieningen, wat druk legt op de sociale zekerheid als geheel.
Voor de verzekeringsmarkt betekent het dat het risicomodel onder druk staat. Verzekeraars kunnen moeilijker inschatten wie er daadwerkelijk verzekerd is en voor welk risico. Dat leidt tot hogere premies, striktere acceptatiecriteria of het terugtrekken uit bepaalde marktsegmenten, wat de toegankelijkheid van inkomensbescherming verder vermindert.
Hoe kunnen zelfstandigen zich beschermen tegen de risico’s van schijnzelfstandigheid?
De belangrijkste stap is duidelijkheid scheppen over de aard van de arbeidsrelatie. Werk je voor meerdere opdrachtgevers, bepaal je zelf hoe je het werk uitvoert en draag je ondernemersrisico? Dan is de kans op schijnzelfstandigheid kleiner. Leg dit ook vast in overeenkomsten.
- Gebruik een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst, zodat de arbeidsrelatie duidelijk is vastgelegd.
- Werk bij voorkeur voor meerdere opdrachtgevers tegelijk, of zorg dat je aantoonbaar ondernemersrisico loopt.
- Documenteer je zelfstandigheid: facturen, meerdere klanten, eigen bedrijfsmiddelen en eigen werktijden zijn signalen die meetellen.
- Controleer regelmatig of je situatie nog aansluit bij de voorwaarden van je AOV, en doe bijvoorbeeld een zelfstandigentoets om schijnzelfstandigheid te voorkomen.
Een transparante AOV-oplossing sluit aan bij de werkelijke situatie van de zelfstandige. Het crowdsurance-model van SharePeople werkt met donaties van gezonde ondernemers aan collega’s die tijdelijk niet kunnen werken. Gedurende de eerste twee ziektejaren bestaat het inkomen volledig uit deze donaties, waarna het kan worden aangevuld met een groepsverzekering met een maximale dekking van €5.000. De wachttijd is standaard twee maanden: de eerste twee maanden overbrug je zelf, en in de derde maand start de daadwerkelijke uitbetaling.
Omdat het systeem gebouwd is op echte zelfstandigen die voor elkaar zorgen, is het extra belangrijk dat je arbeidsrelatie helder is. Een goede AOV begint bij een eerlijke beoordeling van je situatie. Overweeg om je dekking te laten aansluiten op je werkelijke positie als ondernemer, zodat je bij ziekte niet voor verrassingen komt te staan.
De onzekerheid rondom schijnzelfstandigheid maakt één ding duidelijk: wie als zelfstandige werkt, doet er goed aan zijn inkomensbescherming serieus te nemen en goed te documenteren. Een AOV die past bij jouw situatie geeft rust, ook als de regels rondom arbeidsrelaties blijven veranderen. Wil je weten welke dekking bij jou past? Bereken je AOV en ontdek wat er voor jou mogelijk is.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies. Meer weten over wie wij zijn? Lees dan meer over SharePeople en onze missie.
George Milton van Pexels