15.000 ondernemersKan een zzp’er met één opdrachtgever toch zelfstandig zijn?
Ja, een zzp’er met één opdrachtgever kan zelfstandig zijn, maar dat is niet automatisch het geval. Of iemand als echte zelfstandige wordt beschouwd, hangt af van de aard van de samenwerking, niet van het aantal opdrachtgevers. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke werksituatie, en die kan ook bij één opdrachtgever voldoen aan de criteria voor zelfstandigheid. Hieronder vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over dit onderwerp.
Wanneer beschouwt de Belastingdienst een zzp’er als schijnzelfstandige?
De Belastingdienst beschouwt een zzp’er als schijnzelfstandige wanneer de werkrelatie in de praktijk meer lijkt op een dienstverband dan op zelfstandig ondernemerschap. Dat betekent dat de zzp’er werkt onder gezag van de opdrachtgever, persoonlijk verplicht is de werkzaamheden uit te voeren, en structureel onderdeel uitmaakt van de organisatie van de opdrachtgever.
Schijnzelfstandigheid gaat dus niet over het aantal opdrachtgevers, maar over de manier waarop de samenwerking is ingericht. Een zzp’er die volledig vrij is in de uitvoering van het werk, eigen tarieven hanteert, zelf bepaalt wanneer en hoe hij werkt, en risico loopt als het werk tegenvalt, is in de ogen van de Belastingdienst doorgaans wél een echte zelfstandige, ook als er maar één opdrachtgever is.
De Belastingdienst controleert dit door te kijken naar de feitelijke situatie, niet alleen naar wat er op papier staat. Een contract dat spreekt van zelfstandigheid terwijl de dagelijkse praktijk anders is, biedt weinig bescherming.
Wat zijn de officiële criteria voor zelfstandigheid in Nederland?
De officiële criteria voor zelfstandigheid in Nederland zijn vastgelegd in de wet en worden door de Belastingdienst getoetst aan de hand van drie kernvragen: is er sprake van een gezagsverhouding, is de opdrachtnemer persoonlijk verplicht het werk te doen, en worden de werkzaamheden structureel voor één partij verricht?
Concreet kijkt de Belastingdienst naar de volgende factoren:
- Vrijheid in uitvoering: de zzp’er bepaalt zelf hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan
- Ondernemersrisico: de zzp’er loopt financieel risico, bijvoorbeeld bij tegenvallende opdrachten of aansprakelijkheid
- Vervanging: de zzp’er kan zich laten vervangen door een ander persoon
- Eigen materiaal en middelen: de zzp’er werkt met eigen gereedschap, apparatuur of software
- Meerdere opdrachtgevers: hoewel niet verplicht, versterkt het werken voor meerdere klanten de zelfstandige positie
- Eigen tariefstelling: de zzp’er onderhandelt zelf over het tarief en de voorwaarden
Geen van deze factoren is op zichzelf doorslaggevend. De Belastingdienst maakt een totaalbeoordeling. Hoe meer kenmerken van zelfstandigheid aanwezig zijn, hoe sterker de positie van de zzp’er.
Hoe lang mag een zzp’er voor één opdrachtgever werken?
Er is geen wettelijke maximumtermijn voor hoe lang een zzp’er voor één opdrachtgever mag werken. Zelfstandig ondernemerschap wordt niet bepaald door de duur van de samenwerking, maar door de inhoud ervan. Een langdurige samenwerking met één opdrachtgever vergroot echter wel het risico dat de situatie als schijnzelfstandigheid wordt beoordeeld.
Naarmate een samenwerking langer duurt en de zzp’er steeds meer onderdeel wordt van de dagelijkse bedrijfsvoering van de opdrachtgever, groeit de kans dat de Belastingdienst de relatie als een verkapte arbeidsrelatie beschouwt. Zeker als de zzp’er ook nog eens dezelfde werkzaamheden uitvoert als vaste medewerkers, op dezelfde tijden aanwezig is en instructies opvolgt zoals een werknemer dat zou doen.
Om het risico te beperken bij een langdurige samenwerking met één opdrachtgever, is het verstandig om:
- de zelfstandigheid in de uitvoering actief te bewaken en te documenteren
- periodiek te evalueren of de samenwerking nog voldoet aan de criteria voor zelfstandigheid
- te werken met een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst
- te zorgen dat vervanging mogelijk is en dit ook in de overeenkomst vast te leggen
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor zzp’er en opdrachtgever?
De gevolgen van schijnzelfstandigheid kunnen voor zowel de zzp’er als de opdrachtgever aanzienlijk zijn. De Belastingdienst kan de samenwerking met terugwerkende kracht aanmerken als een dienstverband, wat leidt tot naheffingen van loonheffingen, premies en mogelijk boetes voor de opdrachtgever.
Gevolgen voor de opdrachtgever
De opdrachtgever is in de meeste gevallen de partij die financieel het hardst wordt geraakt. Als de Belastingdienst oordeelt dat er sprake was van een verkapt dienstverband, kan de opdrachtgever worden aangeslagen voor niet-afgedragen loonbelasting en sociale premies over de gehele periode. Dat kan oplopen tot aanzienlijke bedragen, zeker bij langdurige samenwerkingen.
Gevolgen voor de zzp’er
Voor de zzp’er zijn de gevolgen anders van aard. Fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling kunnen komen te vervallen als de zelfstandige status wordt afgenomen. Bovendien verliest de zzp’er mogelijk de ondernemersstatus, met alle gevolgen van dien voor pensioenopbouw, sociale zekerheid en de eigen bedrijfsvoering. In sommige gevallen kan de zzp’er ook aansprakelijk worden gesteld als hij wist dat de situatie niet klopte.
Hoe bescherm je jezelf als zzp’er met één opdrachtgever?
Als zzp’er met één opdrachtgever bescherm je jezelf door ervoor te zorgen dat de feitelijke werksituatie overeenkomt met de kenmerken van zelfstandig ondernemerschap. Dat vraagt om bewuste keuzes in hoe je de samenwerking inricht en vastlegt.
Praktische stappen die je kunt nemen:
- Gebruik een goedgekeurde modelovereenkomst: de Belastingdienst heeft modelovereenkomsten gepubliceerd die je kunt gebruiken als basis voor je contract met de opdrachtgever
- Leg de vrijheid in uitvoering vast: beschrijf in de overeenkomst expliciet dat jij bepaalt hoe en wanneer je het werk uitvoert
- Zorg voor vervangbaarheid: leg vast dat je je kunt laten vervangen en doe dit ook daadwerkelijk als de situatie zich voordoet
- Documenteer je ondernemersactiviteiten: houd bij welke stappen je neemt als ondernemer, zoals acquisitie, netwerken, eigen marketing en het bijhouden van een zakelijke administratie
- Werk ook voor andere opdrachtgevers als dat mogelijk is: zelfs incidentele opdrachten voor andere klanten versterken je positie als zelfstandige
- Controleer periodiek de situatie: toets regelmatig of de samenwerking nog steeds voldoet aan de criteria voor zelfstandigheid
Het is ook verstandig om bij twijfel een belastingadviseur te raadplegen die gespecialiseerd is in de positie van zelfstandigen. Die kan de specifieke situatie beoordelen en advies geven over hoe de samenwerking het beste kan worden ingericht.
Wat heeft schijnzelfstandigheid te maken met een arbeidsongeschiktheidsverzekering?
Schijnzelfstandigheid en een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) zijn nauw met elkaar verbonden, omdat je zelfstandige status bepaalt of je recht hebt op een AOV als zzp’er. Wie als schijnzelfstandige wordt aangemerkt, valt in de ogen van de wet onder de werknemersverzekeringen van de opdrachtgever, en heeft daardoor mogelijk geen recht op een zelfstandige AOV.
Omgekeerd geldt: wie wél als echte zelfstandige wordt beschouwd, heeft geen toegang tot werknemersverzekeringen zoals de WIA. Als zzp’er ben je zelf verantwoordelijk voor je inkomen bij ziekte of arbeidsongeschiktheid. Zonder AOV val je terug op eigen spaargeld of, na twee jaar ziekte, mogelijk op bijstand via het Bbz.
Een AOV is voor echte zelfstandigen dus geen luxe, maar een noodzakelijke bescherming. Zeker als je voor één opdrachtgever werkt en daarmee financieel afhankelijk bent van die ene inkomstenbron, is de impact van arbeidsongeschiktheid groot. Je hebt geen collega’s die het werk overnemen en geen werkgever die het loon doorbetaalt.
Hoe SharePeople helpt bij jouw financiële zekerheid als zzp’er
Als je als echte zelfstandige werkt, ook met één opdrachtgever, is het regelen van inkomensbescherming een van de belangrijkste stappen die je kunt zetten. SharePeople biedt een AOV die speciaal is ontwikkeld voor zzp’ers, freelancers en ondernemers zonder fysiek werk, zoals consultants, marketeers, IT’ers en coaches.
Wat SharePeople onderscheidt:
- Flexibele dekking: kies een maandelijkse uitkering van €1.000 tot €5.000 netto, afgestemd op jouw inkomensbehoefte
- Twee keuzes in looptijd: dekking voor twee jaar of tot aan je pensioen
- Betaalbaar vanaf €42 per maand: dankzij het crowdsurance-model betaal je mee aan de uitkering van collega-ondernemers die tijdelijk niet kunnen werken, en zij doen hetzelfde voor jou
- Wachttijd van twee maanden: de eerste twee maanden overbrug je zelf, de daadwerkelijke uitbetaling start in de derde maand
- Begeleiding vanaf dag één: bij ziekte word je begeleid door gespecialiseerde Adviseurs Werkvermogen
- Snel geregeld: de aanmelding is volledig digitaal en duurt gemiddeld drie minuten
Wil je weten wat een AOV via SharePeople voor zzp’ers inhoudt? stel je AOV samen en zie direct wat past bij jouw situatie.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies.
Veelgestelde vragen
Kan ik als zzp'er met één opdrachtgever toch gebruikmaken van de zelfstandigenaftrek?
Ja, dat kan, mits je voldoet aan de eisen van het urencriterium (minimaal 1.225 uur per jaar aan je onderneming besteden) én de Belastingdienst je als echte zelfstandige beschouwt. Het aantal opdrachtgevers is hierbij niet doorslaggevend; het gaat erom dat je feitelijk als ondernemer opereert. Zorg dus dat je ondernemersactiviteiten goed documenteert, zoals acquisitie, netwerken en zakelijke administratie, zodat je bij een eventuele controle kunt aantonen dat je aan de criteria voldoet.
Wat is een modelovereenkomst en hoe weet ik of die voor mijn situatie geldig is?
Een modelovereenkomst is een contract dat door de Belastingdienst is beoordeeld en goedgekeurd als basis voor samenwerking tussen een opdrachtgever en een zzp’er zonder dat er automatisch sprake is van een dienstverband. Je vindt goedgekeurde modelovereenkomsten op de website van de Belastingdienst, geordend per branche of type werkzaamheden. Let op: een modelovereenkomst biedt alleen bescherming als de dagelijkse praktijk ook daadwerkelijk overeenkomt met wat er in het contract staat — het is geen garantie op zichzelf.
Hoe weet ik of mijn huidige samenwerking met mijn opdrachtgever het risico op schijnzelfstandigheid vergroot?
Een goede eerste stap is jezelf de volgende vragen stellen: Bepaal ik zelf hoe en wanneer ik mijn werk uitvoer? Kan ik mij laten vervangen? Loop ik financieel risico als het werk tegenvalt? Werk ik met eigen middelen en materialen? Als je op meerdere van deze vragen ‘nee’ moet antwoorden, is het verstandig de samenwerking kritisch te (laten) beoordelen. Een belastingadviseur gespecialiseerd in zelfstandigen kan de situatie concreet voor je doorlichten en adviseren over eventuele aanpassingen.
Wat moet ik doen als mijn opdrachtgever de samenwerking wil aanpassen om schijnzelfstandigheid te voorkomen?
Bespreek samen welke elementen van de samenwerking op dit moment te veel lijken op een dienstverband en maak concrete afspraken over hoe jullie dit aanpassen. Denk aan het vastleggen van meer vrijheid in de uitvoering, het opnemen van een vervangingsclausule in het contract en het gebruik van een goedgekeurde modelovereenkomst. Zorg er ook voor dat de aanpassingen niet alleen op papier bestaan, maar ook in de dagelijkse praktijk zichtbaar zijn — de Belastingdienst kijkt immers naar de feitelijke situatie.
Wat als ik als zzp'er ziek word en geen AOV heb — welke opties heb ik dan nog?
Zonder AOV ben je bij ziekte aangewezen op je eigen spaargeld of reserves. Pas na twee jaar ziekte en aantoonbare financiële nood kun je mogelijk in aanmerking komen voor een uitkering via het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz), maar dit is een vangnet met strenge voorwaarden en geen gegarandeerde uitkomst. Het is daarom sterk aan te raden om vóórdat je ziek wordt een AOV te regelen — hoe langer je wacht, hoe groter de kans dat gezondheidsproblemen de toegang tot een verzekering bemoeilijken of de premie verhogen.
Maakt het voor mijn AOV uit of ik voor één of meerdere opdrachtgevers werk?
Voor het afsluiten van een AOV als zzp’er is het aantal opdrachtgevers doorgaans niet het primaire criterium — wat telt is dat je als echte zelfstandige wordt beschouwd en ingeschreven staat bij de Kamer van Koophandel. Wel kan financiële afhankelijkheid van één opdrachtgever indirect relevant zijn bij de beoordeling van je inkomenssituatie. Bij SharePeople, bijvoorbeeld, is de aanvraag volledig digitaal en toegankelijk voor zzp’ers ongeacht het aantal opdrachtgevers, zolang je als zelfstandige actief bent.
Vanaf wanneer is het slim om als startende zzp'er een AOV af te sluiten?
Zo snel mogelijk na de start van je onderneming — bij voorkeur al in de eerste maanden. Hoe jonger en gezonder je bent, hoe lager de premie en hoe groter de kans dat je zonder beperkende voorwaarden verzekerd kunt worden. Wacht je te lang, dan kunnen eventuele gezondheidsklachten leiden tot uitsluitingen of een hogere premie. Zeker als je voor één opdrachtgever werkt en dus volledig afhankelijk bent van die ene inkomstenbron, is inkomensbescherming vanaf dag één een verstandige prioriteit.
