15.000 ondernemers
Hoe beïnvloedt schijnzelfstandigheid je arbeidsongeschiktheidsverzekering?
Schijnzelfstandigheid kan directe gevolgen hebben voor je arbeidsongeschiktheidsverzekering. Als de Belastingdienst of een opdrachtgever oordeelt dat je feitelijk als werknemer werkt, verandert je juridische positie, en dat raakt de grondslag van je AOV. In dit artikel lees je wat schijnzelfstandigheid precies inhoudt, welke financiële en juridische risico’s eraan kleven en hoe je je dekking zo goed mogelijk borgt.
Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer krijg je er als zzp’er mee te maken?
Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar de feitelijke situatie kenmerken heeft van een dienstverband. De Belastingdienst kijkt daarbij naar drie criteria: is er een gezagsverhouding, verricht je de arbeid persoonlijk en ontvang je daarvoor loon? Als aan alle drie wordt voldaan, kan de relatie als arbeidsovereenkomst worden aangemerkt, ongeacht wat er op papier staat.
In de praktijk komen zzp’ers hier soms onbewust mee in aanraking. Denk aan een consultant die al jaren voor dezelfde opdrachtgever werkt, dagelijks op kantoor aanwezig moet zijn, instructies ontvangt over hoe het werk wordt uitgevoerd en geen andere klanten heeft. De vrijheid die bij zelfstandig ondernemerschap hoort, ontbreekt dan feitelijk. Dat maakt de situatie kwetsbaar, ook al heeft niemand de intentie gehad om een dienstverband te creëren.
Sinds de afschaffing van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Dat maakt het onderwerp urgenter dan ooit voor zzp’ers en freelancers die willen weten waar ze staan.
Wat zijn de juridische en financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Wanneer schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. De Belastingdienst kan loonheffingen en premies voor werknemersverzekeringen met terugwerkende kracht naheffen bij de opdrachtgever. Boetes zijn daarbij mogelijk. Tegelijkertijd kan de zelfstandige zelf arbeidsrechtelijke aanspraken maken, zoals recht op vakantiegeld, pensioenopbouw of ontslagbescherming.
Voor de opdrachtgever betekent dit een forse financiële en administratieve last. Maar ook de zzp’er zelf staat niet buiten schot. Als de Belastingdienst de zelfstandigenaftrek en andere fiscale voordelen terugvordert die zijn genoten op basis van het ondernemerschap, kan dat leiden tot aanzienlijke naheffingen in de inkomstenbelasting.
De handhaving door de Belastingdienst richt zich voorlopig op de meest evidente gevallen, maar de richting is duidelijk: de arbeidsmarkt wordt strenger beoordeeld. Dat maakt het verstandig om je arbeidsrelaties nu al kritisch te bekijken, ook als je al jaren op dezelfde manier werkt.
Hoe beïnvloedt schijnzelfstandigheid je bestaande arbeidsongeschiktheidsverzekering?
Een bestaande AOV is afgesloten op basis van jouw status als zelfstandige. Als die status ter discussie staat of wordt herroepen, raakt dat de grondslag van de verzekering. Verzekeraars beoordelen bij een claim altijd de feitelijke situatie op het moment van arbeidsongeschiktheid, en als blijkt dat je arbeidsrechtelijk als werknemer wordt aangemerkt, kan dat gevolgen hebben voor de uitkering.
Veel AOV-polissen bevatten clausules die de dekking koppelen aan het daadwerkelijk uitoefenen van een zelfstandig beroep of bedrijf. Als die situatie verandert, en zeker als dat met terugwerkende kracht gebeurt, kan een verzekeraar de dekking herzien of in specifieke gevallen weigeren. Dat hangt sterk af van de polisvoorwaarden en de specifieke omstandigheden.
Het is daarom verstandig om je polis goed te kennen. Kijk welke omschrijving van het verzekerde beroep daarin staat en of er voorwaarden zijn gekoppeld aan de aard van de arbeidsrelatie. Bij twijfel is het raadzaam dit te bespreken met je verzekeraar of adviseur.
Wat gebeurt er met je AOV-dekking als je achteraf als werknemer wordt aangemerkt?
Dit is het scenario dat de meeste onzekerheid oplevert. Als jij met terugwerkende kracht als werknemer wordt geclassificeerd, betekent dat in theorie dat je recht had op werknemersverzekeringen zoals de Ziektewet (ZW) en de WIA. Maar die rechten ontstaan in de praktijk niet automatisch, zeker niet als de premies nooit zijn afgedragen.
Een uitkering die je al hebt ontvangen vanuit je AOV kan in principe worden teruggevorderd als de verzekeraar van mening is dat de grondslag van de verzekering ontbrak. Dat is een complex juridisch vraagstuk waarbij de exacte polisvoorwaarden en het moment van classificatie een grote rol spelen.
Tegelijkertijd ontstaat er mogelijk een gat: werknemersverzekeringen zijn niet met terugwerkende kracht afdwingbaar als de premies niet zijn betaald, terwijl de AOV-dekking onder druk staat. Juist in dat gat is goede documentatie van je zelfstandigheid cruciaal, zowel voor de verzekeraar als voor een eventuele juridische procedure.
Hoe kun je als zelfstandige je arbeidsongeschiktheidsverzekering schijnzelfstandigheidsbestendig maken?
De beste bescherming begint bij een heldere en aantoonbare zelfstandige positie. Dat betekent: werk voor meerdere opdrachtgevers, leg afspraken vast in overeenkomsten die aansluiten bij de feitelijke situatie en gebruik bij voorkeur door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten. Documenteer je zelfstandigheid actief, bijvoorbeeld door offertes, facturen en communicatie goed te bewaren.
- Werk voor meerdere opdrachtgevers om afhankelijkheid te vermijden
- Gebruik modelovereenkomsten die zijn goedgekeurd door de Belastingdienst
- Leg vast dat je vrij bent in de uitvoering van je werk
- Bewaar offertes, facturen en zakelijke communicatie zorgvuldig
- Bespreek je situatie met je verzekeraar als er iets verandert in je arbeidsrelatie
Daarnaast is het verstandig om je verzekeraar of adviseur op de hoogte te stellen als je arbeidsrelatie verandert. Transparantie voorkomt problemen bij een eventuele claim. Bij SharePeople werkt het systeem van crowdsurance zo dat gezonde ondernemers maandelijks doneren aan collega’s die tijdelijk niet kunnen werken. Gedurende de eerste twee ziektejaren bestaat het inkomen volledig uit deze donaties, waarna aanvulling via een groepsverzekering mogelijk is. Die opzet is specifiek gericht op echte zelfstandigen, wat het des te belangrijker maakt dat je status als ondernemer ook daadwerkelijk klopt.
Welke rol speelt de beoordeling van je arbeidsrelatie bij het afsluiten van een nieuwe AOV?
Bij het afsluiten van een nieuwe AOV kijkt een verzekeraar niet alleen naar je gezondheid, maar ook naar de aard van je werk en je arbeidsrelatie. Vragen over het aantal opdrachtgevers, de duur van opdrachten en de mate van zelfstandigheid in de uitvoering zijn standaard onderdeel van de acceptatieprocedure. Een kwetsbare of onduidelijke positie kan de acceptatie bemoeilijken of de premie beïnvloeden.
Transparantie bij aanmelding is essentieel. Als je bij het afsluiten van een AOV een situatie beschrijft die later als schijnzelfstandigheid wordt aangemerkt, kan dat gevolgen hebben voor de geldigheid van de polis. Verzekeraars baseren hun acceptatie op de informatie die jij verstrekt, en onjuiste of onvolledige informatie kan leiden tot problemen bij een claim.
Geef daarom een eerlijk beeld van hoe je werkt: hoeveel opdrachtgevers je hebt, hoe lang opdrachten gemiddeld duren en in hoeverre je vrij bent in de uitvoering. Dat is niet alleen in het belang van de verzekeraar, maar ook in jouw eigen belang. Een polis die is afgesloten op basis van een correcte beschrijving van je situatie staat veel steviger als je hem ooit nodig hebt.
Schijnzelfstandigheid is een onderwerp dat veel zzp’ers raakt, soms zonder dat ze het weten. De combinatie van strengere handhaving en de directe impact op je AOV maakt het verstandig om je situatie goed in kaart te brengen. Wil je weten of jouw werkwijze voldoet aan de criteria, doe dan de zelfstandigentoets om schijnzelfstandigheid te voorkomen en ontdek welke opties bij jouw situatie passen.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies.
