15.000 ondernemers
Moet je als zzp’er een verzekering afsluiten om schijnzelfstandigheid te vermijden?
Een verzekering afsluiten is op zichzelf geen verplichting om schijnzelfstandigheid te vermijden, maar het kan wel bijdragen aan een sterker ondernemersdossier. Schijnzelfstandigheid draait om de vraag of je feitelijk als werknemer werkt terwijl je formeel als zelfstandige bent ingeschreven. Verzekeringen, tarieven, meerdere opdrachtgevers en een gezagsverhouding spelen allemaal een rol bij die beoordeling.
Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer krijg je er als zzp’er mee te maken?
Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk zo nauw verbonden is met één opdrachtgever dat de Belastingdienst of een rechter de samenwerking als een verkapte dienstbetrekking beschouwt. De zzp’er heeft dan feitelijk de positie van een werknemer, zonder de bijbehorende rechten en bescherming.
Dit speelt met name wanneer er sprake is van drie kenmerken die ook een arbeidsovereenkomst definiëren: persoonlijke arbeid (jij doet het werk zelf; je kunt je niet laten vervangen), loon (je ontvangt een vergoeding) en een gezagsverhouding (de opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer je werkt). Als aan alle drie de voorwaarden is voldaan, kan de samenwerking als arbeidsovereenkomst worden gekwalificeerd, ook als jullie dat zelf anders hebben bedoeld.
Het onderwerp is steeds relevanter geworden door de handhaving van de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten en de hernieuwde aandacht van de Belastingdienst voor de arbeidsmarkt. Zowel zelfstandigen als opdrachtgevers lopen risico als de constructie niet klopt.
Welke criteria bepalen of je als echte zelfstandige wordt gezien?
De Belastingdienst en rechters kijken naar een combinatie van factoren om te beoordelen of iemand werkelijk zelfstandig ondernemer is. Geen enkel criterium is op zichzelf doorslaggevend. Het gaat om het totaalplaatje van hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet.
De meest gewichtige criteria zijn:
- Meerdere opdrachtgevers: werk je voor verschillende klanten, dan is de kans op schijnzelfstandigheid kleiner.
- Ondernemersrisico: draag je zelf financieel risico, bijvoorbeeld bij wanbetaling of als een opdracht tegenvalt, dan past dat bij ondernemerschap.
- Eigen tarieven: stel je zelf je uurtarief of projectprijs vast, zonder dat de opdrachtgever dat bepaalt?
- Geen gezagsverhouding: bepaal je zelf hoe je het werk uitvoert, zonder instructies over werkwijze of werktijden?
- Vervangbaarheid: kun je je laten vervangen door een andere professional als jij niet beschikbaar bent?
- Eigen bedrijfsmiddelen: gebruik je je eigen laptop, software of gereedschap?
Hoe meer van deze kenmerken aanwezig zijn, hoe sterker je positie als zelfstandige. De praktijk weegt zwaarder dan papier: een modelovereenkomst helpt, maar als de dagelijkse werkelijkheid anders is, biedt die weinig bescherming. Met de zelfstandigentoets voor zzp’ers kun je controleren hoe jouw situatie eruitziet.
Heeft het afsluiten van een verzekering invloed op je status als zelfstandige?
Het afsluiten van een AOV of andere zakelijke verzekeringen is geen directe voorwaarde om zelfstandigheid aan te tonen, maar het draagt wel bij aan een geloofwaardig ondernemersdossier. Een zelfstandige die zelf zijn of haar inkomensbescherming regelt, laat daarmee zien dat hij of zij niet afhankelijk is van de sociale bescherming die een werkgever biedt.
Verzekeringen bewijzen op zichzelf niet dat je geen schijnzelfstandige bent. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke arbeidsrelatie, niet naar de aanwezigheid van een polis. Toch is een AOV een logisch onderdeel van een breder beeld: ondernemers dragen eigen risico, regelen zelf hun inkomensbescherming en zijn niet afhankelijk van één opdrachtgever voor hun bestaanszekerheid.
Bij SharePeople kunnen zelfstandigen een AOV samenstellen via een systeem van crowdsurance. Gezonde ondernemers doneren maandelijks aan collega’s die tijdelijk niet kunnen werken door ziekte. Gedurende de eerste twee ziektejaren bestaat het inkomen volledig uit deze donaties. Daarna kan het worden aangevuld met een groepsverzekering. De standaardwachttijd is twee maanden (acht weken), waarna de uitbetaling ingaat vanaf de derde maand. De dekking loopt van € 1.000 tot € 3.000 netto per maand, afhankelijk van wat je kiest.
Het hebben van zo’n verzekering laat zien dat je als ondernemer bewust nadenkt over je financiële positie. Dat past bij ondernemerschap, maar het lost een eventueel probleem rondom schijnzelfstandigheid niet op als de arbeidsrelatie zelf niet klopt.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor jou als zzp’er?
Als de Belastingdienst of een rechter oordeelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. De samenwerking wordt dan alsnog als dienstbetrekking beschouwd, met alle financiële en administratieve consequenties van dien.
De voornaamste risico’s zijn:
- Naheffingen loonbelasting en premies: de opdrachtgever kan worden aangeslagen voor niet-afgedragen loonheffingen. In sommige gevallen kan dit ook op de opdrachtnemer worden verhaald.
- Verlies van zelfstandigenaftrek: als je niet langer als ondernemer wordt aangemerkt, vervallen fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling.
- Boetes: zowel jij als je opdrachtgever kunnen een boete opgelegd krijgen bij aantoonbare overtreding van de regels.
- Schade aan de relatie met opdrachtgevers: opdrachtgevers die geconfronteerd worden met naheffingen zullen terughoudender worden met het inhuren van zzp’ers, of strengere eisen stellen aan de samenwerking.
De risico’s liggen dus niet alleen bij jou, maar ook bij de opdrachtgever. Dat maakt het een gedeeld belang om de samenwerking goed te documenteren en in te richten.
Hoe kun je als zzp’er je zelfstandigheid aantonen en jezelf beschermen?
Je zelfstandigheid aantonen vraagt om een combinatie van praktische maatregelen die samen een consistent beeld geven van ondernemerschap. Geen enkele maatregel is op zichzelf voldoende, maar samen vormen ze een stevige onderbouwing van je positie.
- Gebruik een modelovereenkomst: werk met een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst die past bij de feitelijke situatie. Zorg dat de praktijk ook echt overeenkomt met wat er op papier staat.
- Werk voor meerdere opdrachtgevers: dit is een van de sterkste signalen dat je als echte ondernemer opereert. Wie voor één opdrachtgever werkt, is kwetsbaarder.
- Houd een zakelijke administratie bij: facturen, offertes, contracten en correspondentie laten zien dat je als zelfstandige opereert met eigen verantwoordelijkheid.
- Draag eigen risico: accepteer opdrachten met een resultaatsverplichting, niet alleen met een inspanningsverplichting. Dat past bij ondernemerschap.
- Regel je eigen inkomensbescherming: het afsluiten van een AOV maakt deel uit van een breder ondernemersdossier en laat zien dat je niet afhankelijk bent van werknemersregelingen.
Schijnzelfstandigheid is geen kwestie van één verkeerde keuze, maar van een patroon dat zich in de loop van de tijd aftekent. Zorg dus dat zowel de afspraken als de dagelijkse werkelijkheid consistent zijn. Een goed ingericht ondernemersdossier, gecombineerd met bewuste keuzes over hoe je werkt, biedt de beste bescherming.
Als je ook je inkomen wilt beschermen voor het geval je tijdelijk niet kunt werken door ziekte, overweeg dan om je AOV samen te stellen via SharePeople. Zo regel je een belangrijk onderdeel van je ondernemerschap op een toegankelijke manier.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van je persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies.
