15.000 ondernemers
Wat verandert er aan de regels rondom schijnzelfstandigheid in 2026?
In 2026 worden de regels rondom schijnzelfstandigheid verder aangescherpt. De Belastingdienst handhaaft de Wet DBA volledig en beoordeelt opdrachtrelaties strenger dan voorheen. Voor zzp’ers betekent dit dat de manier waarop zij werken, contracteren en hun ondernemerschap onderbouwen meer dan ooit telt. Dit artikel beantwoordt de belangrijkste vragen over wat er verandert en wat je als zelfstandige kunt doen.
Wat is schijnzelfstandigheid en waarom staat het nu zo centraal?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar feitelijk in een situatie zit die sterk lijkt op loondienst. Denk aan een vaste werkplek, vaste werktijden, instructies van de opdrachtgever en geen eigen klanten. De zelfstandige heeft dan wel een KVK-inschrijving, maar de arbeidsrelatie heeft in de praktijk de kenmerken van een dienstverband.
Het onderwerp staat hoog op de agenda omdat de Belastingdienst na jaren van gedoogbeleid in 2025 is begonnen met actieve handhaving en dit in 2026 verder uitbouwt. Opdrachtgevers en zzp’ers kunnen niet langer vertrouwen op een informele gedoogzone. De politiek wil een gelijker speelveld tussen werknemers en zelfstandigen, mede omdat schijnzelfstandigheid leidt tot ontwijking van loonbelasting en sociale premies.
Welke concrete regelwijzigingen gelden er voor zzp’ers en opdrachtgevers per 2026?
Per 2026 zijn er meerdere beleidsaanpassingen die direct van invloed zijn op zelfstandigen en hun opdrachtgevers. De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) geldt al langer, maar wordt nu actief gehandhaafd zonder uitzonderingen. Daarnaast zijn de beoordelingscriteria voor zelfstandigheid verduidelijkt op basis van rechtspraak en beleidsdocumenten.
Modelovereenkomsten die eerder door de Belastingdienst waren goedgekeurd, bieden geen automatische zekerheid meer als de praktijk niet overeenkomt met de afspraken op papier. De feitelijke situatie weegt zwaarder dan de contractvorm. Opdrachtgevers zijn verplicht om actief te toetsen of een zzp-relatie houdbaar is, en ook zij kunnen aansprakelijk worden gesteld als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld.
Hoe beoordeelt de Belastingdienst of er sprake is van schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke situatie, niet alleen naar wat er op papier staat. Drie centrale criteria spelen daarbij een rol: de gezagsverhouding, de persoonlijke arbeidsplicht en de inbedding in de organisatie. Als aan meerdere van deze criteria wordt voldaan, is er een risico op kwalificatie als dienstbetrekking.
- Gezagsverhouding: geeft de opdrachtgever instructies over hoe het werk uitgevoerd moet worden?
- Persoonlijke arbeidsplicht: moet de zzp’er het werk zelf uitvoeren, of kan hij een vervanger sturen?
- Inbedding: is de zzp’er structureel onderdeel van de organisatie, met vaste taken en een vaste plek in het team?
Na de hervatting van volledige handhaving voert de Belastingdienst gerichte controles uit in sectoren waar schijnzelfstandigheid veel voorkomt. De beoordeling is altijd een totaalplaatje van de feitelijke arbeidsrelatie.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor zzp’ers en hun opdrachtgevers?
Als de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vaststelt, kunnen de financiële gevolgen fors zijn. Voor de opdrachtgever betekent dit naheffingen van loonbelasting en sociale premies, soms met terugwerkende kracht over meerdere jaren. Daar kunnen boetes bij komen als er sprake is van opzet of grove nalatigheid.
Voor de zzp’er zelf kan het verlies van opdrachten betekenen, omdat opdrachtgevers de samenwerking beëindigen om risico’s te vermijden. Daarnaast kan er reputatieschade ontstaan en kunnen fiscale voordelen die als zelfstandige zijn genoten worden teruggevorderd. De verantwoordelijkheid ligt bij beide partijen: zowel de zzp’er als de opdrachtgever zijn gehouden aan een eerlijke beoordeling van de arbeidsrelatie.
Wat kun je als zzp’er doen om aantoonbaar zelfstandig te blijven werken?
Er zijn concrete stappen die je kunt zetten om je ondernemersstatus te onderbouwen. Het gaat daarbij om de combinatie van meerdere factoren die samen aantonen dat je echt als zelfstandige opereert.
- Meerdere opdrachtgevers: werk voor verschillende klanten, zodat je niet financieel afhankelijk bent van één partij.
- Duidelijke overeenkomst van opdracht: leg het resultaat vast, niet de werktijden of werkwijze. Zo beperk je de gezagsverhouding.
- Opdrachtgeversverklaring: laat opdrachtgevers schriftelijk bevestigen dat jij als zelfstandige werkt en dat er geen sprake is van een dienstverband.
- Goede administratie: houd bij welke opdrachten je hebt uitgevoerd, welke facturen je hebt verstuurd en hoe je je ondernemerschap in de praktijk vormgeeft.
- Vervangbaarheid: zorg dat je in principe een vervanger kunt inzetten als dat nodig is, en leg dit vast in je overeenkomst.
Uiteindelijk gaat het erom dat de praktijk overeenkomt met de contractvorm. Papieren afspraken zonder feitelijke onderbouwing bieden geen bescherming meer. Met de zelfstandigentoets controleer je jouw situatie en ontdek je waar je eventueel risico loopt.
Wat betekenen de nieuwe regels rondom schijnzelfstandigheid voor jouw financiële zekerheid als zzp’er?
De strengere handhaving van schijnzelfstandigheid maakt de positie van zelfstandigen kwetsbaarder. Opdrachtgevers stoppen soms voorzorgshalve met zzp-contracten, wat leidt tot inkomensonzekerheid. En juist op dat moment, als opdrachten wegvallen of als je door ziekte tijdelijk niet kunt werken, wordt duidelijk hoe belangrijk een financieel vangnet is.
Als zzp’er heb je geen recht op een werkloosheidsuitkering of loondoorbetaling bij ziekte. Bij arbeidsongeschiktheid val je terug op je eigen reserves, tenzij je iets hebt geregeld. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) biedt dan de zekerheid die je nodig hebt.
Bij SharePeople werkt dit via een innovatief crowdsurance-model: gezonde ondernemers doneren maandelijks aan collega’s die tijdelijk niet kunnen werken door ziekte. Gedurende de eerste twee ziektejaren bestaat het inkomen volledig uit deze donaties. Daarna kan dit worden aangevuld met een groepsverzekering. De wachttijd is standaard twee maanden (acht weken), en de daadwerkelijke uitbetaling vindt plaats vanaf de derde maand. Je kiest een dekking tussen € 1.000 en € 3.000 netto per maand, afgestemd op jouw situatie.
De onzekerheid rondom schijnzelfstandigheid is een extra reden om je inkomen bij ziekte goed te regelen. Want of je nu te maken krijgt met een opdrachtgever die afscheid neemt of met een periode van arbeidsongeschiktheid: een AOV zorgt ervoor dat je niet vanaf nul hoeft te beginnen.
Goed om te weten
Deze informatie is algemeen en bedoeld om inzicht te geven. Wat in jouw situatie passend is, hangt af van persoonlijke omstandigheden. Dit is geen persoonlijk financieel advies.
